Mô hình trường học gắn với di sản văn hóa: Tạo sức sống bền vững cho di sản

PTĐT- Hát Xoan và Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương là 2 di sản văn hóa quý giá của vùng Đất Tổ được Tổ chức UNESCO chính thức công nhận là di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Để chung tay bảo vệ và phát huy giá trị của các di sản văn hóa, nhiều năm qua, ngành GD&ĐT tỉnh đã chỉ đạo các nhà trường, từ tiểu học đến THPT thực hiện mô hình “Trường học gắn với di sản văn hóa”  - đưa hát Xoan, tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương vào giảng dạy trong nhà trường, góp phần gìn giữ và phát huy giá trị trường tồn của di sản.

hay-x2-1514524411



Nhiều hình thức đưa Di sản vào trường học

“Trường học gắn với di sản văn hóa” là cách vận dụng sáng tạo mô hình “Trường học gắn với cuộc sống” được ngành GD&ĐT tỉnh phát động, triển khai thực hiện từ năm học 2016-2017. Để thực hiện mô hình, từ đầu năm học, cùng với tổ chức hội nghị hướng dẫn nhiệm vụ năm học, ngành GD&ĐT tỉnh tổ chức lồng ghép, quán triệt triển khai thực hiện mô hình; lựa chọn các đơn vị thực hiện mô hình điểm cấp tỉnh, từ đó chỉ đạo các Phòng GD&ĐT, các Trường THPT, Phổ thông Dân tộc nội trú triển khai, nhân rộng mô hình điểm ra các cơ sở giáo dục khác. 

Tại Trường THPT Phong Châu, thị trấn Hùng Sơn, huyện Lâm Thao, từ năm học 2016-2017 nhà trường đã đăng ký xây dựng mô hình trường học gắn với bảo vệ Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương. Nhà trường tổ chức các hoạt động giáo dục trải nghiệm di sản văn hóa, phối hợp với Ban Tổ chức Giỗ Tổ cho các em tham gia các hoạt động của phần Lễ tại Khu di tích lịch sử Đền Hùng vào ngày Giỗ Tổ hàng năm. Cô giáo Lê Thị Kim Hồng - Hiệu trưởng Trường THPT Phong Châu cho biết: Mục đích của mô hình trường học gắn với Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương nhằm giáo dục các em về lịch sử thời đại Hùng Vương, các hoạt động tín ngưỡng truyền thống, nét đẹp thờ cúng Tổ tiên của dân tộc Việt Nam. Khi đưa các em trải nghiệm tại khu di tích, được tham dự giờ phút linh thiêng báo công với các Vua Hùng về kết quả mà thầy và trò đã đạt được trong năm học, được nghe giới thiệu về cội nguồn, truyền thống dân tộc... những giờ học thực tế như vậy hết sức bổ ích với các em. 

img0796-1512742648-1514524426

Tại thành phố Việt Trì - thành phố gắn liền với hai di sản văn hóa là hát Xoan và Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương, Phòng GD&ĐT thành phố đã đăng ký 5 trường thực hiện mô hình điểm “Trường học gắn với Hát Xoan”; 1 mô hình điểm cấp tỉnh về “Trường học gắn với tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương”. Các trường còn lại tùy theo đặc điểm của nhà trường lựa chọn mô hình cho phù hợp. Với mô hình “Trường học gắn với di sản Hát Xoan”, các trường tiểu học ở TP Việt Trì đã đưa hát Xoan đến với học sinh của trường bằng nhiều hình thức phong phú như: Mời nghệ nhân ở các phường Xoan gốc đến dạy học sinh trong giờ hoạt động giáo dục tập thể toàn trường; các giáo viên âm nhạc đưa hát Xoan đến với học sinh từng lớp trong giờ âm nhạc, trong các giờ sinh hoạt lớp, sinh hoạt sao Nhi đồng, sinh hoạt Đội. Ngoài việc truyền dạy hát Xoan đến với 100% học sinh trong toàn trường, nhiều trường còn xây dựng Câu lạc bộ hát Xoan ở tất cả các khối lớp, thường xuyên tổ chức giao lưu các CLB hát Xoan trong toàn trường, giao lưu với các nghệ nhân và thiếu nhi ở các phường Xoan gốc; tham gia các hội diễn hát Xoan. Cô giáo Nguyễn Thị Minh Thịnh - Hiệu trưởng Trường Tiểu học Đinh Tiên Hoàng cho biết: “Mô hình Câu lạc bộ hát Xoan của Trường được thành lập từ năm 2011 theo các lớp, khối lớp. Từ mô hình học tập câu lạc bộ trong lớp đến mô hình học tập câu lạc bộ trong toàn trường, sau mỗi năm học, tất cả các em học sinh đều thuộc và biểu diễn được một số bài hát Xoan trong chương trình và một số làn điệu Xoan cổ khác nhau”.

Tăng cường giáo dục trách nhiệm với di sản 

Thực hiện mô hình “Trường học gắn với cuộc sống” nói chung, mô hình “Trường học gắn với di sản văn hóa” nói riêng là một trong những yêu cầu đối với các nhà trường hiện nay của ngành giáo dục tỉnh nhằm đổi mới hình thức, phương pháp dạy học, gắn học với hành, lý thuyết gắn với thực tiễn, tránh học lý thuyết hàn lâm góp phần thực hiện đổi mới căn bản, toàn diện GD&ĐT theo tinh thần Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 4-11-2013 “Về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng XHCN và hội nhập quốc tế.

Với di sản hát Xoan, từ năm 2011, ngành GD&ĐT tỉnh đã xây dựng đề án đưa hát Xoan vào trường học, phối hợp với Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tập huấn, bồi dưỡng giáo viên về hát Xoan, tham gia lựa chọn, thẩm định các bài hát Xoan để ghi đĩa, in tài liệu cấp phát cho các cơ sở giáo dục tham khảo và sử dụng trong dạy học và tổ chức các hoạt động giáo dục. Sau 6 năm triển khai đề án, đến nay, 100% các trường Tiểu học, THCS đã thực hiện đưa hát Xoan vào giảng dạy thông qua bộ môn Âm nhạc. Các cơ sở giáo dục đã chủ động thành lập câu lạc bộ hát Xoan và đội văn nghệ tích cực tham gia luyện tập và biểu diễn hát Xoan. Đối với cấp THPT, do trong chương trình giáo dục không có bộ môn Âm nhạc nên các nhà trường chủ yếu là sử dụng hát Xoan trong các hoạt động tập thể như: Sinh hoạt lớp, chào cờ hay trong các buổi ngoại khóa tuyên truyền về hát Xoan và các hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp. Các bài hát Xoan được lựa chọn để biểu diễn trong dịp những ngày lễ hội, mừng Đảng, mừng xuân, các ngày lễ lớn… 

img0954-1512742560-1514524436

Mô hình trường học gắn với tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương được ngành GD&ĐT được vận dụng sáng tạo bằng các hình thức tổ chức cho học sinh trải nghiệm tham quan, tìm hiểu về di tích lịch sử cách mạng phù hợp với từng địa phương. Ví dụ như các trường Tiểu học huyện Thanh Thủy tổ chức cho học sinh tham gia các hoạt động trải nghiệm tại Khu di tích lịch sử Đền Hùng. Trường Tiểu học Minh Hòa, Yên Lập xây dựng mô hình trường gắn với Di tích lịch sử cách mạng Phục Cổ…

Ông Nguyễn Minh Tường - Giám đốc Sở GD&ĐT chia sẻ: Để nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện cho học sinh, ngành GD&ĐT tỉnh tiếp tục chỉ đạo các cơ sở giáo dục xây dựng mô hình “Trường học gắn với di sản văn hóa” để đẩy mạnh công tác giáo dục trong nhà trường về giá trị hai di sản: Hát Xoan và Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương. Đồng thời, ngành cũng tổ chức các lớp bồi dưỡng cho đội ngũ cán bộ quản lý, giáo viên về kiến thức các di sản; tăng cường phối hợp với ngành Văn hóa, Thể thao và Du lịch, các phường Xoan gốc, các nghệ nhân để tranh thủ sự giúp đỡ của các cơ quan liên quan, cộng đồng trong việc truyền dạy hát Xoan ở các cơ sở giáo dục, từ đó, giúp học sinh biết quý trọng những giá trị của di sản.